Nabycie spadku następuje z chwilą śmierci spadkodawcy, a tytułem jego nabycia jest testament albo ustawa. Dziedziczenie testamentowe ma pierwszeństwo przed dziedziczeniem ustawowym. Spadkobierca może zdecydować, czy chce spadek przyjąć, czy też go odrzucić.
W prawie polskim spadkobierca może:
· przyjąć spadek bez ograniczenia odpowiedzialności za długi (tzw. przyjęcie proste),
· przyjąć spadek z ograniczeniem tej odpowiedzialności (tzw. przyjęcie z dobrodziejstwem inwentarza),
· odrzucić spadek.
Proste przyjęcie spadku oraz jego odrzucenie wymagają złożenia oświadczenia przez spadkobiercę. Oświadczenie o przyjęciu lub o odrzuceniu spadku może być złożone w ciągu 6 miesięcy od dnia, w którym spadkobierca dowiedział się o tytule swego powołania. Jest to ważny termin, gdyż należy pamiętać, że z jego upływem wygasa uprawnienie do odrzucenia spadku. Brak oświadczenia spadkobiercy we wskazanym powyżej terminie jest jednoznaczny z przyjęciem spadku z dobrodziejstwem inwentarza.
Co istotne, każdy odrębny tytuł powołania do spadku wymaga złożenia oświadczenia. Jeżeli zatem na przykład spadkobierca zostaje powołany do spadku z testamentu oraz jednocześnie należy do kręgu spadkobierców ustawowych, a w ogóle nie chce dziedziczyć, to musi złożyć osobne oświadczenia o odrzuceniu spadku w odniesieniu do każdej z podstaw, z których wynika jego powołanie do dziedziczenia, tj. zarówno z testamentu, jak i z ustawy. Odrzucenie spadku na podstawie testamentu nie wyklucza bowiem jego przyjęcia na podstawie ustawy.
Ponadto, istotny jest tu dzień dowiedzenia się o tytule swego powołania, gdyż od niego biegnie termin na złożenie oświadczenia. W przypadku, gdy spadkodawca nie zostawił testamentu i następuje dziedziczenie ustawowe jest to zwykle dzień dowiedzenia się o śmierci spadkodawcy. Jeżeli jednak testament został sporządzony, ale nie stał się on podstawą dziedziczenia, to bieg terminu na odrzucenie spadku z ustawy rozpocznie się od dnia, w którym spadkobierca dowiedział się o nieważności testamentu, odrzuceniu spadku przez spadkobiercę testamentowego lub uznaniu go za niegodnego dziedziczenia albo o tym, że spadkobierca powołany do spadku z ustawy w wyższej kolejności niż on sam nie chce lub nie może dziedziczyć. Termin ten może więc biec kilkakrotnie dla danego spadkobiercy i za każdym razem musi być liczony osobno dla każdego tytułu powołania.
Jak podkreślił Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 19 października 2018 r. (III CZP 36/18) złożenie oświadczenia o odrzuceniu spadku przez osobę, w stosunku do której nie rozpoczął jeszcze biegu ustawowy 6-miesięczny termin jest bezskuteczne.
Odrzucenia spadku nie należy jednak mylić ze zrzeczeniem się dziedziczenia, którego dokonuje się jeszcze za życia spadkodawcy.
